Một người đàn ông lên TikTok than phiền rằng mặc dù đã đóng cửa cơ sở kinh doanh của mình hơn một năm, nhưng lại nhận được giấy nợ thuế hơn 14 triệu. Một người bạn của ông cũng bị tương tự, họ đã đóng cửa hàng kinh doanh vài năm, nhưng lại nhận giấy nợ trên 50 triệu từ sở thuế.
Từ đầu năm 2026 đến nay, hàng loạt người đã lên mạng xã hội để phàn nàn về thuế. Gây tranh cãi nhất là quy định cấm xuất cảnh những chủ doanh nghiệp nào đang nợ thuế.
Những khoản thuế phải đóng khi mở doanh nghiệp
Khi mở công ty, một người phải đóng các khoản thuế, bao gồm:
– Thuế môn bài: Đã chấm dứt từ 01/1/2026, tuy nhiên vẫn áp dụng truy thu đối với những năm trước.
– Thuế Giá Trị Gia Tăng hay VAT: Đây là thuế được áp lên hàng giá và dịch vụ. Theo nguyên tắc, khách hàng là người trả, chủ kinh doanh thu giùm và trả cho cơ quan thuế sau.
– Thuế thu nhập doanh nghiệp.
– Thuế thu nhập cá nhân.
– Các khoản về Bảo Hiểm Xã Hội, Bảo Hiểm Y Tế, Bảo Hiểm Thất Nghiệp.
Tại sao ngừng kinh doanh rồi mà vẫn nợ thuế?
Nhiều người hay lầm tưởng rằng ngừng kinh doanh là xong. Nhưng theo quy định thì cần phải làm thủ tục để giải thể doanh nghiệp. Nếu không, vẫn bị coi là tiếp tục kinh doanh. Khi bỏ quên nhiều năm, số tiền nợ thuế sẽ được tích lũy kèm theo tiền phạt.
Lan (tên đã thay đổi), một người làm tư vấn luật giải thích: “Nhiều người nghĩ rằng ngừng kinh doanh là xong. Nhưng từ góc nhìn pháp luật, bạn phải làm thủ tục giải thể. Trước khi đi nước ngoài, phải kiểm tra mình có nợ thuế không để tránh rắc rối”.
Vậy còn trường hợp nợ thuế sau vài năm?
Ở Việt Nam, cơ quan thuế được quyền kiểm toán và truy thu thuế đến 10 năm, tùy theo trường hợp, theo Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15. Nghĩa là nếu bạn giải thể doanh nghiệp năm 2026, cơ quan thuế phát hiện sai phạm vào năm 2030, họ có quyền truy thu thuế từ năm 2020. Chính vì điều này, đã dẫn đến trường hợp nhiều người đóng cửa công ty nhưng vẫn nợ thuế từ vài năm trước.
Tại sao lại để cộng dồn nợ thuế lâu như vậy mà không nhắc người dân?
Đây là một điều gây tranh cãi. Theo tìm hiểu của phóng viên RFA, Việt Nam quản lý thuế theo mô hình “tự khai, tự nộp”. “Hệ thống ở Việt Nam chưa có đồng bộ. Nghĩa là mặc dù mình đã làm xong thủ tục giải thể công ty rồi, cứ nghĩ là xong, không còn nợ nữa. Nhưng sau đó mới phát hiện là vẫn còn nợ,” Lan chia sẻ. Bà Lan nói thêm: “Ví dụ. Bạn mở cửa hàng hay công ty từ năm 2020, đến 2025 là đóng cửa. Cứ nghĩ là không còn nợ gì, nhưng trong thời gian đó, có thể có một giao dịch nào đó bạn chưa đưa vào sổ, một khoản thuế GTGT chưa được tính. Khi dồn lại thì thành vài chục đến vài trăm triệu đồng. Trừ khi bạn là một người am hiểu về thuế và luật, còn không thì khó mà không mắc sai lầm”.
Còn chuyện bị cấm xuất cảnh vì nợ thuế?
Theo nghị định 252, những trường hợp sau đây có thể bị cấm xuất cảnh:
– Chủ hộ kinh doanh nợ thuế từ 50 triệu đồng và quá hạn hơn 120 ngày.
– Chủ doanh nghiệp nợ thuế từ 500 triệu đồng và quá hạn 120 ngày.
– Các cá nhân liên quan bỏ địa chỉ kinh doanh.
Tuy nhiên, vấn đề là nhiều người không hề biết mình đang nợ thuế và cũng không được nhắc. Cho đến khi ra sân bay thì mới được thông báo khi xuất cảnh. Nhiều người đặt câu hỏi liệu biện pháp này quá vô lý và khắt khe hay không, trong khi hệ thống chưa hoàn thiện và dữ liệu chưa được đồng bộ.
Các nước khác có cấm xuất cảnh vì nợ thuế không?
Mỗi nước có cách xử lý khác nhau. Theo quy định của sở thuế Mỹ IRS, một người được cho là có mức nợ thuế nghiêm trọng khi họ nợ $66,000 vào năm 2026. Trong trường hợp này, cơ quan thuế có thể gửi công văn yêu cầu Bộ Ngoại Giao không cấp hộ chiếu cho cá nhân đó hoặc không cho xuất cảnh.
Còn theo luật ở Úc, một người nợ thuế có thể bị cấm xuất cảnh nếu cơ quan thuế cho rằng họ có nguy cơ bỏ trốn và số nợ quá cao. Một ví dụ nổi tiếng là trường hợp của Paul Hogan, một diễn viên của bộ phim Crocodile Dundee. Vào năm 2010, ông đã bị cấm ra khỏi nước Úc vì cơ quan thuế cho rằng ông nợ thuế lên đến $150 triệu. Nhưng vụ việc đã được giải quyết vào năm 2012.
Cấm xuất cảnh được coi là biện pháp cuối cùng. Trong thực tế, người nợ thuế sẽ bị tính lãi suất và sẽ nhận được thông báo. Người nợ thuế sẽ nhận được hàng loạt thư cảnh báo. Không bao giờ có chuyện người dân bị chặn ở cửa an ninh sân bay mà không hay biết điều gì xảy ra. Cơ quan thuế sẽ tạo mọi điều kiện để công dân làm nghĩa vụ thuế của mình.
